Xòe Thái từ lâu đã gắn bó với đời sống cộng đồng của đồng bào Thái, không chỉ là một điệu múa mà còn là hình thức sinh hoạt văn hóa mang tính kết nối. Tuy nhiên, khi được đưa ra khỏi không gian bản địa và xuất hiện nhiều hơn trên sân khấu hoặc nền tảng truyền thông, Xòe Thái cũng đứng trước nguy cơ bị giản lược, thậm chí bị hiểu sai về ý nghĩa.
Thực tế này đặt ra yêu cầu về một cách tiếp cận thận trọng hơn trong quá trình lan tỏa di sản, đặc biệt khi đối tượng hướng đến là người trẻ - nhóm công chúng có xu hướng tiếp nhận nhanh nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi những phiên bản “đơn giản hóa” của văn hóa truyền thống.
Theo Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng, việc truyền dạy Xòe Thái hiện nay đã có nhiều chuyển biến tích cực khi không chỉ diễn ra trong gia đình mà còn được đưa vào trường học, giúp các em nhỏ có cơ hội tiếp cận từ sớm. “Nhiều cháu nhỏ đã có thể hát Khắp, tham gia Xòe. Nhưng tôi mong không chỉ người trẻ ở Mường Lò mà các bạn ở những tỉnh thành khác cũng sẽ biết đến những nét văn hóa này”, bà chia sẻ.
Ảnh NOXĐ 1. Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng trao đổi cùng nhóm thực hiện dự án “Noọng ơi, Xòe đi!” trong chuyến tìm hiểu thực tế tại Mường Lò. (Ảnh: BTC)
Tuy nhiên, theo bà, việc “biết đến” mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là cách người trẻ hiểu và tiếp cận Xòe Thái. Nếu việc truyền dạy chỉ dừng lại ở hình thức, thiếu đi sự gắn bó với đời sống và ý nghĩa văn hóa, thì những giá trị cốt lõi rất dễ bị mai một trong quá trình lan tỏa
Đây cũng là lý do dự án sinh viên “Noọng ơi, Xòe đi!” lựa chọn đi sâu vào quá trình tìm hiểu thực tế thay vì chỉ tiếp cận qua tài liệu thứ cấp. Trong quá trình triển khai, nhóm đã lựa chọn tìm về vùng Mường Lò, thị xã Nghĩa Lộ, Yên Bái cũ (nay thuộc Lào Cai) - cái nôi của người Thái cổ, gặp gỡ nghệ nhân, học tập và ghi nhận những tư liệu từ đời sống.
Ảnh NOXĐ 2. Thành viên dự án “Noọng ơi, Xòe đi!” tìm hiểu các động tác Xòe Thái cùng Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng. (Ảnh: BTC)
Những quan sát thực tế này trở thành cơ sở để dự án điều chỉnh cách triển khai nội dung theo hướng bám sát đời sống, hạn chế việc giản lược hoặc làm sai lệch bản chất của Xòe Thái khi đưa vào truyền thông. Thay vì chỉ giới thiệu, dự án hướng tới việc giúp công chúng hiểu và có cơ hội trải nghiệm trực tiếp.
Bên cạnh các sản phẩm trên nền tảng số, dự án dự kiến tổ chức một hoạt động trải nghiệm Xòe Thái vào ngày 31/5 tại Bảo tàng Hà Nội, tạo không gian để người tham gia có thể trực tiếp hòa mình vào vòng Xòe, từ đó cảm nhận rõ hơn giá trị của loại hình nghệ thuật này trong đời sống cộng đồng.
Có thể thấy, việc đưa Xòe Thái đến với người trẻ không đơn thuần là mở rộng phạm vi tiếp cận, mà còn là quá trình lựa chọn cách kể, cách làm và cách trải nghiệm phù hợp. Trong đó, sự kết hợp giữa tìm hiểu thực tế và truyền thông được xem là hướng đi cần thiết để vừa lan tỏa, vừa giữ được những giá trị cốt lõi của di sản.
Tác giả: Trần Văn Ngân
